ذهنی که مدام می‌پرسد «اگر اتفاق بدی بیفتد چه؟» با ذهنی که بارها برمی‌گردد به «چرا این اتفاق افتاد؟»، «چرا من این‌طورم؟» یا «دیگر چه فایده‌ای دارد؟» الزاماً درگیر یک فرایند واحد نیست.
در اختلال اضطراب فراگیر یا GAD معمولاً نگرانی مکرر و دشوار برای کنترل درباره چند حوزه زندگی برجسته است؛ آینده، سلامت، کار، پول، خانواده یا تصمیم‌هایی که هنوز نتیجه آنها مشخص نشده است.
در افسردگی ممکن است خلق پایین، کاهش علاقه و لذت، احساس ناامیدی، کاهش انرژی و تغییر در خواب، اشتها یا تمرکز برجسته‌تر باشند. در کنار آنها، ذهن نیز می‌تواند ساعت‌ها درگیر فکرهای تکراری شود.
اما مرز این دو همیشه روشن نیست. اضطراب و افسردگی می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند، خستگی و اختلال خواب در هر دو دیده می‌شود و حتی نگرانی و نشخوار فکری نیز کاملاً مختص یک تشخیص نیستند.
بنابراین برای افتراق، بهتر است فقط نپرسیم «زیاد فکر می‌کنم یا نه؟»؛ سؤال دقیق‌تر این است: ذهن بیشتر به کجا می‌رود، چه هیجانی غالب است و این وضعیت چگونه بر زندگی روزمره اثر گذاشته است؟
اگر ابتدا می‌خواهید تعریف، علائم و معیارهای کلی GAD را بشناسید، مقاله اضطراب فراگیر چیست؟ را مطالعه کنید.
تفاوت اضطراب فراگیر و افسردگی در یک نگاه
| ویژگی | اضطراب فراگیر | افسردگی |
|---|---|---|
| تجربه برجسته | نگرانی و اضطراب مداوم و دشوار برای کنترل | خلق پایین یا کاهش علاقه و لذت، همراه با علائم دیگر |
| جهت غالب فکر | اغلب احتمال‌ها، خطرها و پیامدهای آینده | اغلب فقدان، شکست، خودارزیابی منفی، گذشته یا پیامدهای منفی |
| فرایند فکری رایج | نگرانی | نشخوار فکری می‌تواند برجسته باشد |
| انرژی | خستگی ممکن است وجود داشته باشد | کاهش انرژی و احساس کندشدن می‌تواند برجسته باشد |
| خواب | مشکل در به خواب رفتن یا حفظ خواب شایع است | کم‌خوابی، بیداری زودهنگام یا پرخوابی ممکن است رخ دهد |
| لذت | الزاماً از بین نمی‌رود | کاهش علاقه یا لذت یکی از نشانه‌های مهم است |
| همبودی | ممکن است هر دو اختلال هم‌زمان وجود داشته باشند | |
این جدول فقط برای فهم الگوهای کلی است. هیچ یک از این ویژگی‌ها به تنهایی برای تشخیص کافی نیستند.
در اضطراب فراگیر چه چیزی برجسته است؟
در GAD، مسئله مرکزی معمولاً نگرانی بیش از اندازه درباره چند حوزه زندگی و دشواری در کنترل این نگرانی است.
NIMH از نمونه‌هایی مانند کار، سلامت، مسائل مالی، خانواده و مسئولیت‌های روزمره نام می‌برد. برای تشخیص GAD، نگرانی معمولاً در بیشتر روزها طی دست‌کم شش ماه وجود دارد و با علائم دیگری مانند بی‌قراری، خستگی، دشواری تمرکز، تحریک‌پذیری، تنش عضلانی یا اختلال خواب همراه می‌شود.
ذهن فرد ممکن است دائماً در حالت پیش‌بینی قرار بگیرد:
- اگر این اتفاق بیفتد چه؟
- اگر آماده نباشم چه؟
- اگر اشتباه کنم چه؟
- اگر چیزی را فراموش کرده باشم چه؟
- اگر این علامت جسمی جدی باشد چه؟
گاهی ساعت‌ها فکر کردن برای خود فرد شبیه «حل مسئله» به نظر می‌رسد، در حالی که پاسخ مشخصی تولید نمی‌شود و فقط سناریوی دیگری به سناریوهای قبلی اضافه می‌شود.
این چرخه به‌طور اختصاصی در مقاله نگرانی مداوم در اضطراب فراگیر؛ چرخه کنترل، اطمینان‌خواهی و PTC بررسی شده است.
در افسردگی چه چیزی برجسته است؟
افسردگی فقط احساس ناراحتی یا غم در چند روز سخت نیست.
طبق NIMH، افسردگی می‌تواند با خلق غمگین، مضطرب یا تهی، احساس ناامیدی، بی‌ارزشی یا درماندگی، کاهش انرژی، مشکلات تمرکز و تغییر خواب یا اشتها همراه باشد.
یکی از نشانه‌های مهم، کاهش علاقه یا لذت از فعالیت‌هایی است که فرد قبلاً از آنها لذت می‌برد.
برای تشخیص یک دوره افسردگی اساسی، علائم باید بیشتر روز و تقریباً هر روز دست‌کم دو هفته وجود داشته باشند و حداقل یکی از علائم اصلی، خلق افسرده یا کاهش علاقه و لذت باشد.
بنابراین اگر کسی خسته است، خوب نمی‌خوابد یا تمرکز ندارد، نمی‌توان صرف همین علائم تشخیص افسردگی داد؛ چون همین نشانه‌ها در GAD و بسیاری از شرایط جسمی و روان‌شناختی دیگر نیز دیده می‌شوند.
تفاوت نگرانی و نشخوار فکری چیست؟
یکی از مفیدترین راه‌ها برای فهم تفاوت GAD و افسردگی، بررسی دو فرایند ذهنی است: نگرانی و نشخوار فکری.
نگرانی
نگرانی معمولاً مجموعه‌ای تکرارشونده از فکرها درباره احتمال وقوع پیامدهای نامطلوب است.
ذهن سعی می‌کند با بررسی سناریوها برای آینده آماده شود:
- چه می‌شود اگر پروژه خراب شود؟
- اگر پول کافی نداشته باشم چه؟
- اگر بیماری داشته باشم چه؟
- اگر انتخابم اشتباه باشد چه؟
نشخوار فکری
در نشخوار، فرد ممکن است بارها بر احساسات، مشکلات، شکست‌ها یا علت و پیامد وضعیت خود تمرکز کند:
- چرا این‌طوری شدم؟
- چرا آن حرف را زدم؟
- چرا هیچ چیز تغییر نمی‌کند؟
- من چه مشکلی دارم؟
- چرا نمی‌توانم مثل قبل باشم؟
در یک مطالعه بالینی که ۱۴۸ فرد مبتلا به GAD و ۳۲۰ فرد مبتلا به افسردگی اساسی را مقایسه کرد، نگرانی و نشخوار فکری به‌عنوان دو عامل متمایز ظاهر شدند؛ نگرانی با احتمال تشخیص GAD و نشخوار با احتمال تشخیص افسردگی ارتباط بیشتری داشت.
اما این تفاوت نباید به یک قانون خشک تبدیل شود.
آیا نگرانی همیشه درباره آینده و نشخوار همیشه درباره گذشته است؟
نه. این تقسیم‌بندی برای توضیح ساده مفید است، اما در زندگی واقعی همیشه تمیز و دقیق نیست.
فرد افسرده می‌تواند ساعت‌ها نگران آینده باشد:
«اگر هیچ‌وقت بهتر نشوم چه؟»
و فرد مبتلا به اضطراب نیز می‌تواند بارها اتفاقی در گذشته را مرور کند:
«نکند دیروز حرف اشتباهی زده باشم و بعداً برایم مشکل ایجاد شود؟»
پژوهش‌های بالینی نشان داده‌اند نگرانی و نشخوار فکری فقط متعلق به یک اختلال نیستند و می‌توان آنها را نوعی تفکر منفی تکرارشونده دانست که در اختلالات مختلف دیده می‌شود.
به همین دلیل جهت زمانی فکر به‌تنهایی تشخیص را تعیین نمی‌کند.
وقتی ذهن از یک موضوع به موضوع دیگر می‌رود چه؟
در GAD، یکی از الگوهای قابل مشاهده این است که حل شدن یک نگرانی الزاماً باعث سکوت ذهن نمی‌شود.
مثلاً فرد آزمایش پزشکی می‌دهد و نتیجه طبیعی است. برای مدتی آرام می‌شود اما کمی بعد ذهن سراغ موضوع دیگری می‌رود:
- کار
- فرزند
- پول
- آینده
- رابطه
این جابه‌جایی میان حوزه‌های مختلف با الگوی نگرانی گسترده در GAD سازگارتر است.
در افسردگی، تفکر تکراری ممکن است بیشتر حول تجربه فقدان، شکست، ناامیدی، خودارزیابی منفی یا خود وضعیت افسردگی بچرخد؛ هرچند این مرزبندی مطلق نیست.
کاهش علاقه و لذت چرا در افتراق مهم است؟
یکی از سؤال‌های مهم این است:
وقتی اضطراب برای مدتی کمتر می‌شود، آیا هنوز می‌توانید از چیزهایی که قبلاً برایتان مهم یا لذت‌بخش بودند لذت ببرید؟
در GAD ممکن است فرد بسیار نگران باشد اما همچنان بتواند از دیدن دوستان، فعالیت مورد علاقه، غذا، کار یا تفریح لذت ببرد؛ هرچند اضطراب کیفیت تجربه را پایین بیاورد.
در افسردگی ممکن است خود ظرفیت علاقه یا لذت کاهش پیدا کند. فعالیتی که قبلاً جذاب بوده دیگر کشش سابق را ندارد.
کاهش علاقه یا لذت به همین دلیل یکی از نشانه‌های مرکزی در ارزیابی افسردگی است.
با این حال این ویژگی نیز نباید به تنهایی برای خودتشخیصی استفاده شود.
«هیچ کاری حوصله ندارم» اضطراب است یا افسردگی؟
این جمله می‌تواند چند معنای متفاوت داشته باشد.
فرد مبتلا به GAD ممکن است انرژی زیادی را صرف نگرانی، بررسی و آماده‌باش کند و در پایان روز احساس فرسودگی داشته باشد.
فرد افسرده ممکن است کاهش انرژی، کندی، کاهش انگیزه یا دشواری در شروع فعالیت را تجربه کند.
در هر دو حالت خروجی ظاهری ممکن است شبیه باشد: «کارهایم مانده و انرژی ندارم.»
اما متخصص بررسی می‌کند پیش از این وضعیت چه اتفاقی می‌افتد، چه افکار و هیجان‌هایی همراه آن هستند و آیا کاهش علاقه و لذت نیز وجود دارد یا نه.
خستگی و اختلال خواب به کدام مربوط‌اند؟
هر دو.
خستگی و مشکلات خواب در معیارها و شرح بالینی GAD دیده می‌شوند و افسردگی نیز می‌تواند با کم‌خوابی، بیداری زودهنگام یا پرخوابی و کاهش انرژی همراه باشد.
به همین دلیل تشخیص بر اساس «من خسته‌ام و خوابم خراب شده» امکان‌پذیر نیست.
در GAD، تنش بدنی و درگیری مداوم ذهن ممکن است سهم زیادی در مشکل خواب داشته باشند.
برای بررسی اختصاصی این بخش می‌توانید مقاله علائم جسمی اضطراب فراگیر؛ تنش عضلانی، خستگی و اختلال خواب را مطالعه کنید.
عدم تحمل بلاتکلیفی فقط مربوط به اضطراب است؟
عدم تحمل بلاتکلیفی با نگرانی و GAD ارتباط مهمی دارد، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند این متغیر فقط محدود به اضطراب نیست.
در یک مطالعه بالینی روی افراد مبتلا به GAD و افسردگی اساسی، عدم تحمل بلاتکلیفی با نگرانی، نشخوار فکری و علائم هر دو گروه ارتباط داشت.
این یافته یکی از دلایلی است که نباید مکانیزم‌های روان‌شناختی را همیشه به شکل «هر اختلال فقط یک مکانیزم» تصور کنیم.
بعضی فرایندها تشخیصی‌ترند و برخی دیگر میان چند اختلال مشترک‌اند.
آیا ممکن است هم اضطراب فراگیر داشته باشیم و هم افسردگی؟
بله، و این موضوع از نظر درمان اهمیت زیادی دارد.
اضطراب فراگیر می‌تواند همراه با اختلال افسردگی وجود داشته باشد. NICE نیز در ارزیابی GAD صریحاً توصیه می‌کند وجود اختلال افسردگی همراه و سایر اختلالات اضطرابی بررسی شود.
بنابراین در برخی افراد قرار نیست بین «اضطراب یا افسردگی» فقط یکی را انتخاب کنیم.
ممکن است فرد از مدت‌ها قبل نگرانی گسترده داشته باشد و بعد به‌تدریج خلق پایین، کاهش علاقه، احساس ناامیدی و افت عملکرد نیز به آن اضافه شده باشد.
یا ممکن است ابتدا یک دوره افسردگی شکل گرفته باشد و اضطراب قابل‌توجه نیز در کنار آن وجود داشته باشد.
اگر هر دو وجود داشته باشند، کدام باید درمان شود؟
وجود دو تشخیص لزوماً به این معنی نیست که دو درمان کاملاً جدا و هم‌زمان لازم است.
NICE در GAD همراه با افسردگی یا یک اختلال اضطرابی دیگر توصیه می‌کند ابتدا مشخص شود کدام مشکل شدیدتر است و درمان کدام‌یک احتمال بیشتری دارد که عملکرد کلی فرد را بهبود دهد.
برای این تصمیم، خط زمانی نیز اهمیت دارد:
- کدام علائم زودتر شروع شدند؟
- کدام بیشتر عملکرد را مختل کرده‌اند؟
- آیا افت خلق پس از ماه‌ها فرسودگی ناشی از اضطراب ایجاد شده است؟
- آیا اضطراب در دل یک دوره افسردگی شدیدتر شده است؟
- آیا خطر فوری یا مسئله دیگری وجود دارد که اولویت درمان را تغییر دهد؟
سه مثال برای فهم بهتر تفاوت
مثال اول: الگوی نزدیک‌تر به GAD
فرد صبح با نگرانی درباره پروژه کاری بیدار می‌شود. در مسیر کار درباره وضعیت مالی فکر می‌کند. ظهر یک علامت جسمی توجهش را جلب می‌کند و درباره بیماری نگران می‌شود. شب ذهنش سراغ آینده فرزندش می‌رود.
او خسته است، اما هنوز وقتی با دوستانش وقت می‌گذراند می‌تواند بخندد و از بودن کنار آنها لذت ببرد.
الگوی غالب در این مثال، نگرانی گسترده و ادامه‌دار درباره چند حوزه است.
مثال دوم: الگوی نزدیک‌تر به افسردگی
فرد چند هفته است احساس می‌کند تقریباً هیچ چیز برایش جذاب نیست. فعالیت‌هایی که قبلاً دوست داشت دیگر لذت سابق را ندارند. انرژی کمی دارد و بارها با خودش فکر می‌کند:
«چرا به اینجا رسیدم؟ من همیشه همه چیز را خراب می‌کنم.»
در این مثال خلق پایین، کاهش لذت و تفکر تکراری منفی درباره خود و وضعیت فعلی برجسته‌ترند.
مثال سوم: احتمال همبودی
فرد سال‌ها نگرانی گسترده درباره سلامت، کار و آینده داشته است. در ماه‌های اخیر علاوه بر نگرانی، علاقه‌اش به فعالیت‌های قبلی کاهش یافته، احساس ناامیدی می‌کند و صبح‌ها شروع روز برایش بسیار دشوار شده است.
در چنین وضعیتی بررسی هم‌زمان GAD و افسردگی منطقی‌تر از تلاش برای جا دادن همه علائم در یک برچسب است.
در نگاه PTC، نگرانی مداوم چه جایگاهی دارد؟
در PTC، برای کار با اضطراب فقط عنوان تشخیصی کافی نیست. باید مشخص شود آماج درمانی چیست و فرد برای کنترل تجربه خود چه الگویی را تکرار می‌کند.
در GAD ممکن است آماج اصلی، نگرانی مداوم، پیش‌بینی سناریوهای آینده، اطمینان‌خواهی یا فعالیت ذهنی تکراری برای کنترل عدم قطعیت باشد.
در این شرایط PTC پارادوکس را همراه با برنامه زمانی مشخص به کار می‌گیرد. پارادوکس و برنامه زمانی دو بخش جدا از یکدیگر نیستند.
اما از این موضوع نباید نتیجه گرفت که هر نشخوار فکری افسردگی نیز باید با همان نسخه درمان شود.
وقتی افسردگی، کاهش لذت، ناامیدی یا سایر علائم قابل‌توجه وجود دارند، فرمول‌بندی کامل‌تر و انتخاب درمان متناسب با کل وضعیت بالینی ضروری است.
برای شناخت دقیق‌تر ساختار PTC می‌توانید مقاله رویکرد PTC چیست؟ را مطالعه کنید.
متخصص برای افتراق GAD و افسردگی چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟
ارزیابی معمولاً شامل یک علامت یا یک پرسشنامه نیست.
ممکن است بررسی شود:
- علائم از چه زمانی شروع شده‌اند؛
- نگرانی درباره چند حوزه زندگی وجود دارد یا نه؛
- کنترل نگرانی چقدر دشوار است؛
- خلق پایین چقدر پایدار است؛
- آیا علاقه و لذت کاهش پیدا کرده است؛
- سطح انرژی چگونه تغییر کرده است؛
- خواب و اشتها چه تغییری کرده‌اند؛
- فکرهای تکراری بیشتر درباره احتمال‌های آینده‌اند یا شکست، فقدان و خودارزیابی؛
- تمرکز و تصمیم‌گیری چقدر مختل شده‌اند؛
- عملکرد شغلی، تحصیلی یا روابط چقدر آسیب دیده‌اند؛
- آیا مصرف دارو، مواد یا بیماری جسمی می‌تواند در علائم نقش داشته باشد؛
- آیا خطر آسیب به خود وجود دارد.
NICE نیز تأکید می‌کند ارزیابی GAD نباید صرفاً به تعداد، شدت و مدت علائم محدود شود و ناراحتی و اختلال عملکرد نیز باید در نظر گرفته شوند.
آیا تست GAD-7 می‌تواند مشخص کند اضطراب دارم یا افسردگی؟
خیر، به تنهایی نه.
GAD-7 ابزار مفیدی برای غربالگری و سنجش شدت علائم اضطرابی است، اما نتیجه آن جای مصاحبه تشخیصی را نمی‌گیرد.
به همین شکل، پرسشنامه‌های افسردگی نیز می‌توانند در غربالگری و پیگیری شدت علائم کمک کنند، اما تشخیص نهایی فقط از روی یک نمره انجام نمی‌شود.
این موضوع به‌خصوص زمانی مهم است که خستگی، مشکل تمرکز و اختلال خواب در هر دو حوزه وجود داشته باشند.
چرا افتراق اضطراب فراگیر و افسردگی برای درمان مهم است؟
برخی درمان‌ها و داروها می‌توانند در هر دو اختلال کاربرد داشته باشند، اما این به معنی یکسان بودن فرمول‌بندی درمان نیست.
در GAD ممکن است تمرکز درمان بیشتر روی نگرانی مزمن، عدم قطعیت، رفتارهای کنترلی و سایر فرایندهای حفظ‌کننده اضطراب قرار گیرد.
در افسردگی ممکن است موضوعاتی مانند کاهش فعالیت، از دست رفتن لذت، ناامیدی، الگوهای تفکر افسرده‌ساز و اختلال عملکرد اهمیت بیشتری پیدا کنند.
وقتی هر دو وجود دارند، شدت، خط زمانی و مسئله‌ای که بیشترین اختلال را ایجاد کرده است در تعیین اولویت درمان اهمیت دارد.
برای بررسی اختصاصی مسیر درمان GAD: درمان اضطراب فراگیر؛ CBT، دارو و جایگاه PTC.
چه زمانی خلق پایین نیازمند توجه فوری‌تری است؟
اگر خلق پایین با فکر مرگ، خودکشی، آسیب به خود یا احساس ناتوانی در حفظ ایمنی همراه شده است، این موضوع را نباید صرفاً بخشی از «اضطراب معمول» در نظر گرفت.
در چنین شرایطی دریافت ارزیابی فوری از خدمات درمانی یا اورژانسی محل زندگی اهمیت دارد.
همچنین اگر فرد به دلیل شدت علائم قادر به انجام فعالیت‌های ضروری روزمره نیست یا وضعیت به‌سرعت در حال بدتر شدن است، ارزیابی حرفه‌ای نباید به تعویق بیفتد.
جمع‌بندی؛ اضطراب است یا افسردگی؟
اضطراب فراگیر و افسردگی دو اختلال متفاوت‌اند، اما مرز آنها را نمی‌توان فقط با چند علامت ساده تعیین کرد.
در GAD معمولاً نگرانی مداوم و دشوار برای کنترل درباره حوزه‌های مختلف زندگی برجسته‌تر است. در افسردگی، خلق پایین یا کاهش علاقه و لذت در کنار علائمی مانند ناامیدی، کاهش انرژی و اختلال عملکرد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
نگرانی و نشخوار فکری می‌توانند برای فهم تفاوت مفید باشند: نگرانی با GAD و نشخوار با افسردگی ارتباط اختصاصی‌تری نشان داده‌اند، اما هیچ‌کدام کاملاً محدود به یک اختلال نیستند.
و مهم‌تر از همه، ممکن است هر دو اختلال هم‌زمان وجود داشته باشند.
پس سؤال دقیق‌تر این نیست که: «من اضطراب دارم یا افسردگی؟»
بلکه این است: چه الگوهایی هم‌زمان وجود دارند، از چه زمانی شروع شده‌اند و کدام‌یک بیشترین اختلال را در زندگی ایجاد کرده‌اند؟
سؤالات متداول درباره تفاوت اضطراب فراگیر و افسردگی
آیا اضطراب زیاد می‌تواند باعث افسردگی شود؟
اضطراب فراگیر و افسردگی می‌توانند هم‌زمان دیده شوند و بعضی افراد در طول زمان هر دو مجموعه علائم را تجربه می‌کنند. اما از وجود اضطراب به تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که حتماً افسردگی ایجاد خواهد شد.
فرق نگرانی با نشخوار فکری چیست؟
نگرانی اغلب حول خطرها و احتمال‌های آینده شکل می‌گیرد، در حالی که نشخوار فکری بیشتر می‌تواند حول وضعیت منفی، فقدان، شکست، احساسات یا خودارزیابی بچرخد. با این حال این مرزبندی مطلق نیست و هر دو فرایند در اختلالات مختلف دیده می‌شوند.
خستگی بیشتر نشانه اضطراب است یا افسردگی؟
هر دو می‌توانند خستگی ایجاد کنند. در GAD درگیری مداوم ذهن، تنش و مشکلات خواب می‌توانند به خستگی کمک کنند؛ افسردگی نیز می‌تواند با کاهش انرژی و احساس کندشدن همراه باشد. بنابراین خستگی به تنهایی تشخیص را مشخص نمی‌کند.
اگر هنوز می‌توانم از بعضی چیزها لذت ببرم، یعنی افسردگی ندارم؟
نه لزوماً. شدت و شکل افسردگی در افراد متفاوت است. کاهش علاقه یا لذت یکی از نشانه‌های مهم افسردگی است، اما تشخیص باید بر اساس مجموعه علائم، مدت، شدت و اختلال عملکرد انجام شود.
آیا ممکن است هم GAD و هم افسردگی داشته باشم؟
بله. این دو اختلال می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند. در چنین شرایطی ارزیابی شدت، خط زمانی علائم و میزان اختلال عملکرد برای تعیین اولویت درمان اهمیت دارد.
منابع علمی
- National Institute of Mental Health (NIMH). Generalized Anxiety Disorder: What You Need to Know. مشاهده منبع
- National Institute of Mental Health (NIMH). Depression. مشاهده منبع
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. CG113. مشاهده راهنما
- Yang MJ, Kim BN, Lee EH, Lee D, Yu BH, Jeon HJ, Kim JH. Diagnostic utility of worry and rumination: a comparison between generalized anxiety disorder and major depressive disorder. Psychiatry and Clinical Neurosciences. 2014;68(9):712–720. DOI: 10.1111/pcn.12193. PubMed
- Yook K, Kim KH, Suh SY, Lee KS. Intolerance of uncertainty, worry, and rumination in major depressive disorder and generalized anxiety disorder. Journal of Anxiety Disorders. 2010;24(6):623–628. DOI: 10.1016/j.janxdis.2010.04.003. PubMed
- McEvoy PM, Watson H, Watkins ER, Nathan P. The relationship between worry, rumination, and comorbidity: evidence for repetitive negative thinking as a transdiagnostic construct. Journal of Affective Disorders. 2013;151(1):313–320. PubMed
- Newman MG, Llera SJ, Erickson TM, Przeworski A, Castonguay LG. Worry and generalized anxiety disorder: a review and theoretical synthesis of evidence on nature, etiology, mechanisms, and treatment. Annual Review of Clinical Psychology. 2013;9:275–297. PubMed
نظرات خوانندگان (0)
نظر خود را بنویسید